Ośrodek Student
Kompendium wiedzy dla studentów

Powstanie nawet najprostszego ekosystemu to długi i złożony proces.Początkowo Ziemia była jedną wielką skałą wulkaniczną, która nie jest przyjazna do rozwoju życia. Stałe wietrzenie skał spowodowało, że przykryła się ona drobną warstwą gleby zbudowanej z drobinek skalnych i resztek organicznych. Działalność różnego rodzaju bakterii i mchów spowodowała, że szczątki roślinne zostały rozłożone na proste cząstki organiczne. Dzięki tym cząstkom gleba stale się użyźniała i stawała coraz grubsza. Zaczynało rozwijać się coraz bujniejsze życie roślinne. W takiej roślinności dogodne życie znalazły różnego rodzaju bezkręgowce. W ten sposób stale przybywały nowe gatunki roślin i zwierząt wraz z postępem rozwoju ekosystemu. W naturalny sposób tworzyły się między tymi organizmami różnego rodzaju zależności. Populacje stale się wymieniały dążąc do uzyskania równowagi między sobą a biotopem. Następowała stabilizacja ekosystemu nazywana klimaksem. Cały opisany tu proces jest właśnie sukcesją ekologiczną. Efektem jej oraz bardzo zróżnicowanych warunków klimatycznych na naszej planecie było powstanie ogromnej różnorodności ekosystemów. Są to ekosystemy morskie, słodkowodne, lądowe oraz sztuczne. Sztuczne ekosystemy to takie, które zostały stworzone przez człowieka. Zazwyczaj są one dość ubogie w gatunki roślin i zwierząt. Bez wzajemnej zależności między gatunkami życie nie byłoby możliwe.Pasożytnictwo oraz drapieżnictwo to tylko jedne z wielu przykładów wzajemnych zależności między organizmami w biocenozach. Jednak sprowadzają się one głównie do zależności pokarmowych i to jest najistotniejsze. Pierwszym ogniwem tego łańcucha pokarmowego są rośliny. Rośliny do życia wykorzystują energię słoneczną, która nieustannie dociera do powierzchni naszej planety. Dzięki tej energii rośliny mogą syntezować cukry złożone, białka i tłuszczowce. Brakujące substancje pobierają z otoczenia. Kolejnym ogniwem są roślinożercy. Wykorzystują oni rośliny jako pokarm do budowy własnego ciała i pozyskiwania energii niezbędnej do życia. Ostatnią grupę stanowią mięsożercy. To ogniwo łańcucha pokarmowego żywi się jedynie zwierzętami (oczywiście nie tylko tymi roślinożernymi). Cały łańcuch pokarmowy zazwyczaj zamyka człowiek. Jest to jednak dość zróżnicowane ogniwo, ponieważ człowiek jest zarówno mięsożerny jak i roślinożerny. Cały obieg materii w biocenozie zamykają natomiast bakterie i grzyby. Rozkładają one obumarłe szczątki roślin i zwierząt, dzięki czemu zgromadzona w nich energia może z powrotem wrócić do ekosystemu.

Kraby lądowe są w zasadzie zwierzętami morskimi, które przystosowały się do życia na lądzie, a których rozród jest wciąż zależny od morskiej wody. Samice krabów muszą więc składać jaja do wody, gdzie wykluwają się z nich mikroskopijne planktoniczne larwy; z tych larw powstaną małe kraby, gdy opuszczą one morze i wyjdą na ląd. Kiedy krab żyje w pobliżu plaży, jak chodzący po drzewach krab kokosowy Birgus latro z wysp na Pacyfiku i Oceanie Indyjskim, wędrówka do morza nie jest problemem. Jednakże dla gatunków żyjących w głębi lądu, na przykład dla kraba czerwonego z Wyspy Bożego Narodzenia, oznacza to żmudną i długą wędrówkę przez różnego rodzaju środowiska lądowe. Wędrówki o podobnym charakterze podejmują płazy takie jak żaby i ropuchy. Tak jak kraby lądowe płazy są zwierzętami pod wieloma względami przystosowanymi do życia poza wodą. Jednakże i ich rozwój jest uzależniony od wody i początek wiosny jest dla nich okresem wędrówki do rzeczek, stawów i jezior, gdzie samice składają jaja zapładniane następnie w wodzie przez samce. Często w czasie takich wędrówek płazy muszą przechodzić przez ruchliwe autostrady i inne podobne przeszkody, co dla wielu z nich kończy się utratą życia. Kiedy już dotrą do wody składają jaja i rozpraszają się. Z jaj wylęgną się małe kijanki.Węgorze europejskie odbywają wędrówki na tarło w kierunku przeciwnym – z jezior i rzek, gdzie dorastają, do morza i płynąc przez Atlantyk, docierają do Morza Sargassowego – obszaru spokojnej wody w samym centrum wirujących atlantyckich prądów północnych. Z jaj wykluwają się małe, przezroczyste larwy mające kształt listka wierzby, które dryfują na wschód oceanu. Gdy zbliżą się do brzegów, stają się małymi węgorzami, które wpływają do rzek i strumieni, gdzie dorastają do ostatecznej wielkości. Wędrówki łososi i węgorzy są najbardziej znanymi migracjami ryb, jednak wędrówki takie podejmuje większość gatunków ryb, aby dotrzeć na swoje tarliska. Wiele gatunków żyjących na pełnym morzu udaje się w stronę płycizn, by tam złożyć jaja. Kalifornijskie lunarki z północnego Pacyfiku na tarło podchodzą do samej plaży, by na jej piasku złożyć ikrę. Z zapłodnionych jaj rozwija się po 14 dniach wylęg, który wraz z nadejściem przypływu powróci do morza. Zachowanie takie chroni jaja przed żarłocznością innych gatunków ryb.

Wiele zwierząt raz w roku przemieszcza się na południe po to, aby uciec przed surowymi warunkami panującymi w zimie, jednak dlaczego powracają z powrotem na północ? Dla większości gatunków wędrownych tym powodem jest pokarm. Zwierzęta stałocieplne, takie jak ssaki i ptaki, są zaskakująco wytrzymałe na wpływ skrajnych warunków pogodowych. Tak długo, jak długo są w stanie zaspokoić swoje potrzeby, mogą znosić warunki, które dla większości ludzi wydawałyby się nie do wytrzymania. Wilki, na przykład, są – albo raczej były – szeroko rozprzestrzenione na półkuli północnej i występowały na obszarach począwszy od skwarnych pustyń Arabii aż po pokrytą lodem tundrę na dalekiej północy. Pomimo pewnych różnic między poszczególnymi populacjami, wilki z różnych rejonów występowania wyglądają mniej więcej tak samo, a osobniki z populacji arktycznych są zdolne przetrwać w klimacie, gdzie temperatura w zimie może dochodzić nawet do -70°C. Pomimo to, niektóre populacje arktycznych wilków mogą przebywać w niegościnnym klimacie przez cały rok, jednak tylko na tych obszarach, gdzie mogą znaleźć pokarm. Arktyczne wilki, które polują zwykle na karibu i renifery, w zasadzie na czas zimy przemieszczają się na południe. Nie jest to jednak ucieczka przed zimnem: one po prostu podążają za chmarami swoich ofiar, które jesienią wędrują na południe, aby znaleźć lepsze żerowiska. Karibu nie mają wyboru jak tylko wyruszać w wędrówkę, gdyż pod koniec lata objadają pastwiska arktyczne nieomal do gołej ziemi. Ich wielkie chmary ciągną się na południe i tam spędzają zimę w lasach, gdzie zjadają porosty i mchy. Na wiosnę wędrują znowu na północ utartymi od wielu pokoleń szlakami i przybywają w okresie, kiedy bujnie rozwijają się trawy. To sezonowe bogactwo pokarmu roślinnego na dalekiej północy jest jedynym powodem wędrówki karibu. Na wiosnę tundra jest bujna, gdyż rośliny tam występujące żyją krótko, ale za to bardzo szybko rosną, poddane działaniu słońca przez 24 godziny na dobę. Obfitość pokarmu roślinnego jest więc nagrodą dla roślinożerców za trudy poniesione podczas migracji. Mali, arktyczni roślinożercy, tacy jak na przykład lemingi, pozostają na zimę w tundrze, ponieważ mogą znaleźć wystarczająco dużo pokarmu, dzięki któremu przetrwają do wiosny. Jednakże duże zwierzęta roślinożerne, takie jak wspomniane karibu, potrzebują do przetrwania o wiele więcej pokarmu, niż oferuje im zimowa tundra i z tego powodu są zmuszone podejmować masowe sezonowe wędrówki na południe. Wiosną oprócz karibu na północ udaje się wiele innych gatunków zwierząt. Najbardziej widoczne są ptaki: wielkie stada siewkowatych, nurów, gęsi, kaczek i ptaków wróblowatych lecą na północ w kierunku tundry, aby skorzystać z pokarmu, jakim są arktyczne rośliny i owady, które się wśród nich pojawiają. Przybywają również ptaki drapieżne: orły, sokoły a także sowy i padlinożercy, takie jak wydrzyki i krukowate. Wiele z tych gatunków ptaków gniazduje na terenie Arktyki. Ich jaja i pisklęta są łakomymi kąskami dla osiadłych drapieżników, jakimi są lisy polarne, gronostaje i wilki. Pod koniec lata większość zwierząt opuszcza tundrę, gdyż maleją zasoby pokarmu. Gatunki owadożerne są szczególnie zmuszone do rozpoczęcia wędrówki na południe, ponieważ ich owadzi pokarm znika: dorosłe owady giną, a larwy chowają się w ziemi, gdzie spędzą zimę w stanie hibernacji. Czynnik ten powoduje, że prawie wszystkie owadożerne ptaki z obszaru nieomal całej Europy, szczególnie jaskółki i jerzyki, są zmuszone odlatywać do tropikalnych krajów, aby móc tam znaleźć pokarm. Ziarnojady nie muszą lecieć aż tak daleko. Arktyczne gatunki, na przykład śnieguły, spędzają większość zimy w stosunkowo chłodnym klimacie północnej i środkowej Europy.

Świat jest wspaniały, a jest tak dlatego, iż tworzą go wspaniałe elementy, różnorodne rośliny i zwierzęta oraz najróżniejsze zjawiska. Niektóre z tych zjawisk budzą w nas przerażenie, inne natomiast zachwyt, co powoduje, że moglibyśmy oglądać je przez cały czas. Niektóre znane nam zjawiska budzą zarówno przerażenie jak i zachwyt, ale z takimi właśnie zjawiskami należy najbardziej uważać. Do tego typu zjawisk należy nie jedno zjawisko pogodowe, bowiem to właśnie pogoda niejednokrotnie tak nas zaskakuje, że możemy poczuć się przerażeni, a jednocześnie nie możemy oderwać wzroku od tego, co dzieje się nad nami. Z takimi zjawiskami pogodowymi często jednak należy uważać, bowiem choć coś wydaje się być wspaniałe, to im bardziej jest niewiarygodne i jednocześnie przerażające, tym bardziej może być ono niebezpieczne. Do tego typu zjawisk należy między innymi tornado, które oczywiście u nas za bardzo nie występuje. Jednak silny wiatr albo wyładowania atmosferyczne występują bardzo często ,wiec należy zachować ostrożność. Pogoda to jedno z najbardziej ciekawych zjawisk, jakie obserwuje się na całym świecie. Zjawiska pogodowe są niezwykłe, szczególnie takie, które budzą największą grozę i są najbardziej niebezpieczne. Na szczęście nie występują one wszędzie i nie trzeba bać się, że idąc ulicą spotka nas tornado. Chociaż w ostatnim czasie pogoda potrafi naprawdę mocno zaskakiwać i tak naprawdę warto jest wiedzieć jak powinniśmy zachować się w każdej możliwej zagrażającej nam sytuacji. Jednak bardzo popularne czy raczej powszechne są na całym świecie burze, które są mniej tragiczne w działaniu, ale mogą być naprawdę tragiczne w skutkach. Burza bowiem to jedno z największych niebezpieczeństw dla człowieka, szczególnie, jeśli znajduje się gdzieś na otwartym terenie i nie bardzo ma się gdzie w danym momencie schować. Pioruny i błyskawice, które widzimy na niebie wyglądają pięknie, ale niestety nie powinniśmy pozostawać długo w ich pobliżu, jeśli chcemy jeszcze trochę pożyć. Burza to nie przelewki i może spowodować naprawdę ogromne szkody.